بداهه‌سرایی سازمانی با رویکرد مدیریت بحران

 

هميشه همه‌چیز مطابق با برنامه‌ریزی‌های ما پيش نمی‌رود

اساس و رویکرد مدیریت بحران این است كه همیشه نمی‌توان از بروز بلایا و مصائب جلوگیری کرد؛ اما می‌توان با فراهم آوردن تجهیزات و لوازم موردنیاز قبل از وقوع بحران، وضعیت زندگی خود و شهروندان و به‌طورکلی جامعه را در شرایط اضطراری بهبود بخشید.

از شيوع ويروس كرونا در جهان و کشور ما كمتر از سه ماه مي‌گذرد و تاکنون پیش‌بینی‌ای براي اين مهم نشده بود و یا بهتر است بگوييم به‌طور خاص براي ویروس كرونا؛ اما تكليف اداره سيستم و تلاش براي بقا و پشت سر گذاشتن بحران چه خواهد بود؟ بايستي نشست و فقط توكل به خدا نمود يا روشي وجود دارد كه می‌تواند ريسك ناشی از ناكارآمدي برنامه‌ریزی‌ها را به حداقل برساند؟

با كمي مطالعه و كنكاش در متون ، سوابق و فعالیت‌های علمي، پاسخ را در پیاده‌سازی بداهه‌سرایی سازماني مي‌یابيم.

گرچه نگرش استراتژیک به فرآیندهای سازمان، از ارکان حیاتی برای دوام و بقای سازمان است اما امروزه، تحولات و تغییرات دنیای تجارت نسبت به گذشته صدچندان و عرصه رقابت بسیار گسترده و غیرقابل‌پیش‌بینی شده است به‌طوری‌که گاه شرکت‌های کوچک با نوآوری و ابتکار، اعتبار و پیشگامی شرکت‌های باسابقه را زیر سؤال می‌برند؛ بنابراین داشتن چابکی لازم برای مواجهه با چالش‌ها و تغییرات پیش رو، برای سازمان‌ها ضروری است. در این راستا تمرکز همه‌جانبه بر مدیریت استراتژیک و محصور شدن در چارچوب برنامه‌ریزی‌ها و فرآیندهای بلندمدت آن سبب می‌شود رقبا، گوی سبقت را ربوده و با سرعتی باورنکردنی بازار را از آن خود سازند.

وجود محدودیت‌های مذکور، افزایش رقبا، روند سریع تحولات و لزوم رویارویی با ناشناخته‌ها سبب گردید مفهومی جدید با عنوان ((بدیهه‌سرایی)) برای تعدیل مدیریت استراتژیک مطرح شود به این امید که تلفیق این دو، راه را برای توسعه سازمان‌ها هموارتر سازد.

مفهوم بدیهه‌سرایی

بدیهه‌سرایی به قدرت عکس‌العمل فوری و تصمیم‌گیری درست در شرایط پیش‌بینی‌نشده اطلاق می‌شود و منظور از بدیهه‌سرایی در مدیریت، این است که سازمان بتواند در شرایط بحرانی، منابع و مخازنی را که در دسترس دارد به بهترین شکل ممکن برای انجام بهینه امور بکار گیرد.

در هر شرکت و صنعتي که تغيير براي چالش استراتژيک در آن‌ها حياتي است، بداهه‌سازي چيزي است که مديران را قادر به تعديل تغييرات به‌صورت مستمر می‌سازد. بداهه‌سازي يعني ايجاد و خلق پاسخ‌های جديد بدون برنامه‌ریزی قبلي و بدون اطمينان از پيامدهاي آن.

يعني کشف آینده‌ای که عمل ما، آن را خلق مي‌کند. بداهه‌سازي را تفکر خلق بهترين چيزها تعريف می‌کنند که منتظر بازگشت به روشي است که امور بايد انجام شوند.

بدیهه‌سرایی با کار اتفاقی تفاوت دارد. در کار اتفاقی هر آنچه به ذهن می‌رسد به مرحله اجرا درمی‌آید اما بدیهه‌سرایی مهارتی نظم یافته است که از طریق تمرین و آموزش مستمر در ذهن افراد نهادینه می‌شود.

به‌طور خاص بدیهه‌سرایی یک فرآیند خلاقانه است که به‌صورت خودبه‌خود و موقت مشخص می‌شود، ویژگی‌های عجیب که اغلب توسط تحقیق مورد تأکید قرار می‌گیرند. بدیهه‌سازی با درک مستقیم هدایت‌شده و هم با ماهیت اندیشمندانه و بلادرنگ فعالیت مشخص می‌گردد. در این راستا علیرغم اینکه بدیهه‌سرایی درنتیجه‌ی حوادث غیرمترقبه ناشی می‌شود به‌احتمال‌زیاد فرایندی عمدی‌ست که دربرگیرنده‌ی عملکرد یا انحرافات فکری است.

ازآنجایی‌که بحران را يك وضعيت اضطراري و آني، با زمان وقوع نامشخص دانسته‌اند نیاز است که شرایط به شکل ویژه‌ای و به‌صورت آینده نگارانه از قبل آماده شود و یا با دانشی که نسبت به محیط وجود دارد، خلاقیت به خرج داده و شرایط پیش‌آمده را مدیریت نمود؛ زیرا در موقعیت بحران افراد، گروه‌ها و سازمان و به‌طورکلی جوامع از رويه معمول خارج‌شده و در شرایطی قرار می‌گیرند که شاید تا قبل از آن وجود نداشته‌اند. مدیریت بحران مجموعه‌ای از چاره‌جویی‌ها و تصمیماتی است که در مقابله با بحران انجام می‌گیرد و هدف آن کاهش روند بحران، کنترل بحران و کاهش و رفع بحران است.

 

 

تکمیل پازل بهبود فضای کسب و کار از طریق بورس

یک تحلیلگر بازار سرمایه با اشاره به “جهش تولید” به عنوان شعار سال جاری و با تاکید بر لزوم بهبود فضای کسب و کار، گفت: برای شرکت های بزرگ تعمیق بازار بدهی و تامین سرمایه در گردش طرحهای نیمه کاره و برای شرکت های کوچک و متوسط توسعه ابزارها و روش های جدید به خصوص در فرابورس ایران، می‌تواند به ایفای نقش بازار سرمایه در تحقق شعار سال و همچنین بهبود فضای کسب و کار کمک کند.
علی جبل عاملی، با اشاره به اینکه کشور در شرایط تحریم قرار دارد، اظهار کرد: موضوعی که در شرایط تحریم مطرح است، بحث تامین منابع مالی است. ممکن است به دلیل اینکه ارتباط مالی کشور با دیگر کشورها قطع شده باشد، تامین مالی به آسانی صورت نگیرد. در این شرایط موضوع قابل توجه در بازار سرمایه، تعمیق بازار بدهی است.
وی ادامه داد: احتمالا در شرایط فعلی اولویت شرکت‌ها طرح جدید نباشد و اکثر شرکت‌ها به دنبال تکمیل طرح‌های توسعه‌ای نیمه تمام خود هستند. در این شرایط بازار سرمایه می‌تواند با تعمیق بازار بدهی و گسترش ابزارهای بدهی، هم سرمایه مورد نیاز و هم سرمایه در گردش شرکت‌ها را تامین کند.
این تحلیلگر بازار سرمایه در ادامه با بیان اینکه شرکت‌های کوچک و متوسط نیز بخشی از اشتغال کشور را بر عهده دارند، توضیح داد: هرچند ساختار اقتصادی کشور مبتنی بر هلدینگ‌ها و شرکت‌های بزرگ است، اما شرکت های کوچک و متوسط هم بخشی از اقتصاد و اشتغال کشور را بر عهده دارند. امسال می‌توان ابزارهای بازار سرمایه و روش هایی را برای حمایت از شرکت‌های کوچک و متوسط به کار گرفت. همچنین باید بررسی کرد که در بازار بورس چه بحث‌های حمایتی دیگری در قالب انواع روش‌های تامین مالی، صندوق‌ها یا ابزارهای بدهی مختلف که به تقویت بحث اشتغال و بحث منجر می‌شود وجود دارد؛ زیرا نمی توان کتمان کرد برای واحدهای تولیدی کوچک و متوسط در بازار سرمایه راهکار موثری وجود ندارد.

نخستین مرکز نوآوری و کارآفرینی اجتماعی راه اندازی می شود

جت الله عبدالملکی با اعلام این خبر افزود: با توجه به مشخص شدن مکان راه اندازی مرکز نوآوری و کارآفرینی اجتماعی کمیته امداد، معاونت علمی ریاست جمهوری قرار است علاوه بر حمایت مالی مجوزهای لازم برای شروع فعالیت این مرکز را نیز صادر کند.
وی با بیان اینکه رییس کمیته امداد نیز دستورات لازم برای تامین منابع مالی این مرکز را صادر کرده، اظهار داشت: علاوه بر این، بزرگترین فروشگاه و نمایشگاه دائمی محصولات فرش و صنایع دستی محصولات پروتئینی و غیره نیز به زودی راه اندازی خواهد شد.
وی با بیان اینکه در این نمایشگاه و فروشگاه، محصولات تولیدی مددجویان با هدف حمایت هرچه بیشتر و توانمندسازی آنان ارائه خواهد شد، افزود: از اهداف راه اندازی نمایشگاه محصولات مددجویان آشنایی اقشار مختلف مردم با انواع اشتغالزایی کمیته امداد و محصولات تولیدی آن است.
عبدالمالکی با بیان اینکه راه‌اندازی این مرکز موجب بازاریابی برای کالاهای تولیدی مددجویان نیز خواهد شد، گفت: بازرگانان و تجار ایرانی و خارجی می‌توانند پس از بازدید از این نمایشگاه و فروشگاه نسبت به عقد قرارداد برای صادرات کالاهای خود اقدام کنند.
معاون اشتغال و خودکفایی کمیته امداد اظهار داشت: با توجه به آغاز عملیات اجرایی راه اندازی فروشگاه و نمایشگاه محصولات مددجویان امیدواریم تا قبل از آغاز خرداد ماه سال جاری شاهد راه اندازی و افتتاح این مرکز باشیم.

موتورهای نوآوری “دانشگاه کارآفرین در قرن بیست و یکم”
معاون اشتغال و خودکفایی کمیته امداد امام (ره) همچنین پیشتر از اختصاص ۶ هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان اعتبارات اشتغالزایی مددجویان برای سال جاری خبر داد و گفت: امسال چهار هزار و ۹۰۰ میلیارد تومان، بر اساس قانون بودجه مربوط به شبکه بانکی از محل تبصره ۱۶، ۶۰۰ میلیارد تومان از محل صندوق قرض الحسنه امداد ولایت و یک هزار و ۱۰۰ میلیارد تومان نیز از محل قانون اشتغال پایدار روستاییان و عشایر اختصاص خواهد یافت.
وی با بیان اینکه امیدوارم مبلغ ۸۰۰ میلیون تومان باقیمانده اعتبارات اشتغالزایی سال گذشته نیز به مجموع اعتبارات امسال اضافه شود، گفت: از دولت خدمتگزار می خواهم باقیمانده اعتبارات سال ۹۸ را به اعتبارات سال جاری منتقل کنند نه اینکه جزء بودجه امسال محسوب شود.
به گفته عبدالمالکی، از اعتبارات اشتغالزایی سال ۹۸ حدود ۷۸ درصد منابع توسط شبکه بانکی آزاد و به این مهم تحقق یافته است.
معاون اشتغال و خودکفایی کمیته امداد تاکید کرد: اگر شبکه بانکی طی سال جاری ۱۰۰ درصد منابع را تامین کند و به طور میانگین حدود ۳۳ میلیون تومان برای ایجاد شغل برای هر نفر در نظر بگیریم می توان ۲۰۰ هزار فرصت شغلی ایجاد کرد.
عبدالملکی اظهار داشت: اگر شبکه بانکی بقیه اعتبارات سال گذشته را نیز برای امسال آزاد کرده و آن را جز اعتبارات سال جاری قرار دهد عملکرد ما بسیار بیش از این نیز خواهد شد.

گنج نوآوری در سوله متروکه

57سال پیش اکبر علیزاده فکر می‌کرد که روزی دستاوردش به کارخانه‌ای تبدیل شود که دیگر به کوره، ماشین‌آلات و دستگاه نیاز نداشته باشد؟ روزی فکر می‌کرد که تمام تجهیزاتی که خریداری می‌کند دکور شود؟ روزی فکر می‌کرد که هر هفته و هر ماه صدها نفر از او یاد کنند؟
اکبر علیزاده در سن 93 سالگی برگه‌ای را امضا کرد که طی آن خاطراتش را در جاده مخصوص جای گذاشت. او اجازه داد، بیش از 1000 نفر در جاده مخصوص شاغل شوند و البته هر روز و هر ماه بر تعداد آنها اضافه شود.
او که 95 سال دارد در تمام مصاحبه‌هایش گفته است: «در ایران اگر کسی می‌خواهد وارد صنعت شود، می‌بایست عاشق باشد. اگر هدف پولدار شدن است، شاید واسطه گری کار مناسب‌تری باشد زیرا مشکلات عرصه تولید آن چنان زیاد است که پس از مدتی شخص را منصرف خواهد کرد، اما کسی که عاشق است می‌ماند و با کمک خلاقیت و نوآوری برای بقا مبارزه می‌کند.»
او با همین باور ذهنی، کارخانه متروکه خود را به جوانان خلاق و نوآور امروز سپرد تا آنها در این کارخانه ساکن شوند و به تولیدی بپردازند که کشور به آن نیاز دارد. در این کارخانه فکر و ایده تولید می‌شود. البته اکبرعلیزاده هم کار و صنعت خود را رها نکرده بلکه در 17 کیلومتری جاده مخصوص مستقر شده و همچون گذشته به تولید الکترود جوشکاری مشغول است.
می‌خواهم از کارخانه‌ای برای شما بگویم که رنگ و رویش تغییر کرده و دیگر هیچ آلایندگی ندارد. کارخانه‌ای که خیلی از صاحبان ایده، برای رفتن به آن از یکدیگر پیشی می‌گیرند.

حوالی آزادی جنب ایستگاه بیمه

وقتی می‌گویم کارخانه؛ همه تصور می‌کنند که ما از مسافت دور صحبت می‌کنیم و فکر می‌کنند تمام کارخانه‌ها در حاشیه شهر هستند. اما برای رسیدن به این کارخانه فقط 7 دقیقه با میدان آزادی فاصله دارید، اگر با مترو هم بخواهید بروید که ایستگاه بیمه تقریباً دیوار به دیوار کارخانه نوآوری است، همان کارخانه‌ای که سال‌ها الکترود جوشکاری تولید می‌کرد.
اگر چند دقیقه روبه‌روی در ورودی، کارخانه بایستید جمعیت زیادی از زنان و مردان جوانی را می‌بینید که با انگیزه وارد این کارخانه چند هزار متری می‌شوند و می‌خواهند آینده خود را بسازند.
چین و چروک صورتش از او یک مرد 32 ساله ساخته بود. می‌خواست وارد کارخانه نوآوری شود که از او پرسیدم، شما اینجا مستقر هستید؟ گفت: دو ماهی است که به اینجا آمده‌ام و می‌خواهم برای کشورم مفید باشم، کلی ایده دارم که یک ایده آن پذیرفته شده است. با سرعت وارد کارخانه شد و به سمت یکی از سوله‌ها رفت.
پشت سر او وارد کارخانه شدیم، روبه‌روی ما و در یک ردیف تا جایی که چشم کار می‌کرد سوله (فضاهای بزرگ سرپوشیده که در گذشته خطوط تولید الکترود در آن مستقر بوده است) بود. سوله اول مربوط به کارهای اداری و به قول معروف بروکراسی بازی بود.

جریان این 8 کانتینر چیست؟

ما وارد سوله دوم شدیم. سوله‌ای که 1000 متر بود. برعکس تمام کارخانه‌ها و اداره‌ها همه لبخند بر لب داشتند و با روی گشاده با ما گپ زدند. چند دقیقه از ورودمان به سوله نگذشته بود که کانتینرهای خاکستری نظرمان را جلب کرد. در این کانتینرها افراد حسابی مشغول صحبت کردن بودند. از یکی از کسانیکه داشت از راهرو عبور می‌کرد، پرسیدیم که جریان این 8 کانتینر چیست؟ گفت: این کانتینرها برای ما حکم آینده را دارد. در این کانتینرها مذاکره می‌کنیم، قرارداد می‌بندیم و با همکارانمان جلسات تخصصی می‌گذاریم.

وقتی از آن راهرو عبور کردیم، به سالن بزرگی رسیدیم که ناخودآگاه من را یاد سالن والیبال آزادی انداخت. سالنی پر از صندلی و میزهای بزرگ که تعداد زیادی جوان دور آن نشسته و با کامپیوتر مشغول کار کردن، بودند.

اینجا زمان تعریف دیگری دارد

برای آنها زمان تعریف ویژه‌ای دارد، چرا که می‌دانند روی صندلی‌هایی که نشستند زمان زود می‌گذرد و باید جای خود را به دیگران بدهند. البته در این سالن، روز شمار و ماه شمار برای ماندن وجود ندارد، اما کسانیکه آنجا هستند، به خاطر استقلال در فعالیت، ترجیح می‌دهند بروند و برای خود دفتر و دستکی راه بیندازند.
در اینجا با اولین فردی که آشنا شدیم، در حوزه شتابنده‌ها فعال بود. شتاب دهنده‌ها مجموعه‌هایی هستند که برای ایده‌های نو و استارتاپ‌هایی که فعالیت آنها امکان تجاری‌سازی دارند، سرمایه‌گذاری می‌کنند. شتاب دهنده‌ها درصدی از سهم استارتاپ‌ها را می‌گیرند و استارتاپ‌ها با حمایت مالی که از سوی شتابنده‌ها می‌شوند، بنیه مالی برای انجام فعالیت پیدا می‌کنند و می‌توانند ایده‌های خود را عملیاتی کنند.
شتاب دهنده‌ای که با ما صحبت می‌کرد، گفت: ما به غیر از هزینه‌های مالی، زیرساخت و فضای اشتراکی هم در اختیار استارتاپ‌ها قرار می‌دهیم.

با ایده وارد شوید!

او درباره اینکه آمدن به کارخانه نوآوری آزادی چه دردسرهایی دارد و چگونه استارتاپ‌ها می‌توانند به شتاب دهنده‌ها برسند؟ گفت: رسیدن به اینجا بسیار آسان است، استارتاپ‌ها تقاضای خود را برای ورود به‌کارخانه نوآوری آزادی ثبت می‌کنند و سپس ایده در هیأت مدیره مورد بررسی قرار می‌گیرد اگر تأیید شد، تقاضا‌کننده می‌تواند وارد کارخانه شود. بعضاً افرادی که ثبت‌نام می‌کنند از سمت دانشگاه‌ها هستند و هیچ تفاوتی هم بین دانشگاه‌های دولتی و آزاد نیست.
او درباره اینکه استارتاپ‌ها تا چه زمانی می‌توانند در کارخانه نوآوری آزادی بمانند، ادامه داد: منعی برای حضور استارتاپ‌ها در کارخانه وجود ندارد، ولی مجموعه‌ها وقتی به نقطه سر به سر درآمد و هزینه و سود می‌رسند، ترجیح می‌دهند از اینجا بروند. پولی که شتاب دهنده‌ها به استارتاپ‌ها پرداخت می‌کنند از 50 میلیون تومان تا 500 میلیون تومان است.

گسترش فرهنگ کارآفرینی لازمه جهش تولید

یک کارشناس حوزه کار تحقق شعار امسال را نیازمند همگرایی قوای سه گانه و مشارکت بخش خصوصی در تصمیم‌سازی‌ها دانست و رفع موانع حوزه صادرات، گسترش ارتباطات و تعاملات خارجی، بهبود اخلاق کسب و کار و گسترش فرهنگ کارآفرینی را لازمه رسیدن به جهش اقتصادی عنوان کرد.
علی اکبر لبافی، با اشاره به نامگذاری سال ۹۹ به نام “جهش تولید” اظهار کرد: مقام معظم رهبری چند سالی است که مستمرا مباحث اقتصادی را به عنوان شعار سال مطرح می کنند و خواسته خود از دولت و ملت می‌دانند و بر اجرای عملیاتی آن تاکید همه جانبه دارند تا هم حاکمیت به وظایف خود در این خصوص عمل کند و هم ملت تبعیت کنند.
وی ادامه داد: در خود شعار هم این موضوع نهفته است و لازمه تحقق جهش تولیدی این است که همه ارکان حاکمیت در کنار هم قرار بگیرند؛ چرا که یک دولت یا قوه به تنهایی نمی تواند این شعار را محقق کند و همه آحاد جامعه باید برای تحقق این شعار گام بردارند.
این کارشناس حوزه کار افزود: آنچه نیاز است برای جهش تولید در سال جدید اتفاق بیفتد این است که قوای سه گانه به وظایف خطیر خود در این خصوص عمل کنند.

افتتاح اولین مرکز کافه کارآفرینی دانشگاهی کشور در دانشگاه رازی
لبافی اولین اقدام در بحث جهش تولید را رفع موانع تولید دانست و گفت: رفع موانع تولید در حوزه قوه مقننه اتفاق می‌افتد و مجلس باید به آن ورود کند.بسیاری از قوانین ما متعلق به ۵۰ سال قبل است و نمی‌توان با آنها امروز کاری پیش برد لذا در حوزه قوه مقننه باید قوانین و مقررات منطبق با شرایط امروز تغییر یابد و اصلاح شود.
وی خاطرنشان کرد: در حوزه قوه قضاییه خوشبختانه یک عزم جدی را در حمایت از بنگاههای تولیدی شاهد هستیم؛ به نحوی که قوه قضاییه با نگاه کمک به تولید تلاش کرده تا از تعطیلی واحدهای تولیدی جلوگیری و از این طریق به پایداری اشتغال و توسعه کار کمک شود.
لبافی ادامه داد: در حوزه قوه مجریه هم باید یک تیم قوی و فعال با نگرشهای اقتصادی تشکیل شود تا تحقق این شعار را تسریع بخشد.
این کارشناس حوزه کار با تاکید بر مشارکت بخش خصوصی در تصمیم‌گیری‌ها و تصمیم‌سازی‌ها گفت: در راستای جهش تولیدی، امسال نیاز داریم که از نظرات بخش خصوصی بیشتر استفاده کنیم و بخش خصوصی را در تصمیم گیریها و تصمیم سازی ها مشارکت بدهیم؛ در عین حال دولت و حاکمیت هم باید موضوعات سیاسی را مدیریت کند و راهنمای راه باشد.

ایجاد تفکر کارآفرینی در زنان و بهبود کیفیت زندگی
به گفته وی، رفع موانع در حوزه صادرات، گسترش ارتباطات و تعاملات خارجی، بهبود اخلاق کسب و کار، توسعه فرهنگ کار و کارآفرینی و صداقت در کار از جمله مواردی است که برای رسیدن به جهش تولیدی در سال جدید باید دنبال کنیم.