سبک رهبری شما چیست؟
سبک رهبری شما چیست؟
لزوم شناخت سبک رهبری خویش
تئوریهای رهبری درباره شناخت ویژگیهای شخصی و رفتارهای فردی رهبران اثربخش، بررسی موقعیتهایی که ميتواند رهبری اثربخش را پرورش دهد یا مانع پرورش آن شود (مثل محیطهای سازمانی، اجتماعی و بیرونی) یا بررسی رابطه بین رهبران و پیروان است.
با توسعه مفاهیم رهبری از دیدگاههای مختلف اخیراً توجه عملیاتی به مفهوم رهبری در مهندسی گسترشیافته است. این مبحث که بیشتر یک رویکرد عملیاتی است تا یک تئوری پایه، به دلیل کاربردی بودن هماکنون جایگاه خاصی یافته و بسیاری از مراکز دانشگاهی دورههای آموزشی رهبری مهندسی را در برنامههای آموزشی خود جا دادهاند.
پژوهشگران در مطالعات اوليه، رهبري را امر ذاتي میدانستند؛ اما پنجاه سال پژوهش بر اساس رويكرد صفحات مشخصه رهبري، چارچوب مشخصي را در اختيار مديران قرار نداد. به همين دليل، صاحبنظران، نگاه خود را از ویژگیهای شخصي ذاتي رهبر به رفتار رهبر معطوف نمودند. نظریههای رفتاري رهبري، پژوهشگران به دنبال بهترين رفتار رهبر در همه شرايط، مکانها و زمانهای مختلف بودند؛ اما مطالعات فيدلر و تجربيات عملي پژوهشگران بعدي نشان داد كه رهبري در اصل اقتضائي بوده و بهترين سبك رهبري براي همه شرايط نمیتواند وجود داشته باشد.
بله بهدرستی که رهبری امری اقتضایی است و میتوان با یک ارزیابی اولیه از خود زمینه پرورش شایستگیهای رهبری را بر اساس شرایط محیطی خود توسعه داد.
در پایان سال 1397 هستیم و فرهنگ ایرانی ما در این روزهای واپسین یادآور خانهتکانی و ایجاد تغییر و تحولات شگرف است. یکی از موضوعاتی که میتوانیم در زمینه حرفهای و شغلی خود بدان توجه کنیم نحوه تأثیرگذاری و نفوذ در دیگران است. این مفهوم که در قالب «رهبری» مطرح میگردد میتواند در فرد رشد و توسعه یابد. در این مقاله پس از آشنایی با اولیه با مفهوم رهبری، آزمونی را قراردادیم تا شما بتوانید سبک رهبری خودتان را شناسایی کنید و بهتر بتوانید با افراد پیرامون خود تعامل نمایید و اهداف تیمها و گروههای تحت نظر خود را پیش ببرید.
مدیر یا رهبر
رهبری، بالاترین شکل ارتباطات بین گروهی متشکل از افراد انسانی در یک سازمان است. رهبری را میتوان بر اساس دیدگاه مرسوم، توانایی نفوذ و اثرگذاری در دیگران جهت همافزایی و دستیابی به یک هدف خاص دانست.
رهبران به ارتباطات مؤثر نیازمندند تا بتوانند قلب و ذهن کارکنان خود را تصاحب کنند. اگر افراد ندانند رهبران چه ميخواهند و چه مقصدی در پیش دارند، رهبریشان را نخواهند پذیرفت. مطالعات نشان داده است گوی رقابت آینده را رهبرانی خواهند ربود که بتوانند بهطور مؤثر با منابع انسانی خود ارتباط برقرار کنند.
باید به این مسئله توجه نمود که مدیریت با رهبری کاملاً متفاوت است. این مسئله سالهاست در ادبیات مدیریتی موردبحث و بررسی قرارگرفته است. بهعنوانمثال میتوان گفت رهبری بیشتر حول محور ترغیب، انگیزش و نفوذ ميچرخد درحالیکه مدیریت بیشتر مربوط به واقعیتهای سازمانی، موقعیتهای مدیریتی و قراردادی در یک پروژه یا شرکت است؛ بنابراین میتوان مشاهده نمود که یک مدیر پروژه خوب (بهعنوان یک مهندس ) باید قدرت ترکیب تواناییهای رهبری و مدیریتی را جهت عملکرد بهتر در پروژه داشته باشد.
سبک رهبری خودتان را ارزیابی کنید
این تست برای ارزیابی سبک رهبری شما طراحیشده است. در این تست پاسخ درست یا اشتباه وجود ندارد. شما باید با توجه به پرسشهای بیانشده، تنها یک گزینه را انتخاب نمایید. سپس در انتها بر اساس شماره سؤالات گزینههای انتخابی خود را در پاسخنامه وارد نمایید و تعداد پاسخهای هر ستون را شمارش نمایید. با توجه به بیشترین امتیاز کسبشده، سبک رهبری غالب شما مشخص میگردد.
- در زمان جلسات، برای شما مهم است که:
- که روند جلسه طبق صورتجلسه و موارد طرحریزیشده پیش برود.
- به این موردتوجه میکنید که چه کسانی در بحث شرکت میکنند و حتیالامکان همه در بحث شرکت کنند.
- اجازه میدهید که گفتوگوهای جلسه مسیر طبیعی خود را طی کنند و مشاهده کنید که چه اتفاقی خواهد افتاد.
- زمانی که شما هدایتگر یک گفتوگو در یک جمع هستید اگر دریابید شخصی در جمع حضور دارد که مسلط بر جلسه شده است و بیشازحد اظهارنظر میکند، آیا شما:
- افراد دیگر را به مشارکت در گفتوگو تشویق میکنید.
- آرزو میکنید که فرد حاذق سرنخهای مهم موضوع را بیان کند و زیادهگویی نکند.
- به آن فرد میگویید که اجازه دهد دیگر افراد هم شانس مشارکت در گفتوگو را داشته باشند.
- فرض کنید شما به محلی که قرار است نشستی را برگزار کنید دیر رسیدهاید و متوجه میشوید که فردی که قرار بوده شرایط این نشست را آماده نماید، کارش را انجام نداده است و وقت هم بسیار کم است برای این کار و در این شرایط شما:
- تصور میکنید که زمان را ازدستدادهاید و نمیتوانید کاری را از پیش ببرید و فقط خودتان در منگنه قرارگرفتهاید.
- مسئول مربوطه را کنار میکشید و به او میگویید که هر طور شده باید این کار را انجام دهد.
- از مسئول مربوطه میخواهید که تا جایی که میتواند اوضاع اتاق را بهبود بخشد و تلاش خودش را به خرج دهد.
- فرض کنید منشی شما فراموش نموده که برخی مستندات مهم را سر موقع آماده نماید و تحویل نماید در این شرایط شما:
- شخص دیگری را برای انجام این کار پیدا میکنید.
- از منشی میخواهید که کارش را انجام دهد و به کارش ادامه دهد و به او در انجام کار کمک میکنید.
- از منشی میخواهید که دفعه بعد سختکوش باشد و کار را بهدرستی انجام دهد.
- فرض کنید از شخصی که در اداره شما کار میکند میخواهید که رهبری یکی از تیمهای کاری را عهدهدار شود، بهترین روش برای اینکه او نقش و وظایفش را بتواند آغاز کند:
- اطمینان حاصل میکنید که او فرصت کافی را دارد که بتواند دیگر رهبران حاضر در محیط کاری را بشناسد.
- به او زمان کافی برای سازگاری با نقش جدید را خواهید داد.
- اطمینان حاصل میکنید که او انتظارات شما از نقشش را بهطور دقیق و شفاف درک نموده است.
- بهترین راه برای اینکه اطمینان حاصل کنید تیم شما طبق برنامه زمانی برای ایجاد تغییرات بروز هستند:
- به هر یک از اعضا اجازه میدهید که در مورد تحولات از طریق تعاملات بین فردی در تیم بیاموزد و به افراد اجازه میدهید که اگر سؤالی در مورد تحولات دارند بتوانند با شما بهطور مستقیم در ارتباط باشند.
- ایمیلی مبنی بر تشریح کامل تغییرات برای اعضاء ارسال میکنید.
- از دبیر جلسات میخواهید که برنامه تحولات را از طریق پیشنویس صورتجلسه به افراد اطلاع دهد.
- تصور کنید شما را بهعنوان یکی از رهبران اصلی سازمان انتخاب نمودهاند. در یکی از نشستها یک از اعضاء جوان جلسه نسبت به یکی از تصمیمات شما تردید میکند. آیا شما:
- سعی میکنید که چرایی رسیدن به این تصمیم را توضیح دهید.
- از آن فرد میخواهید که با جزئیات بیشتر نسبت به تردیدش در مورد تصمیم شما توضیح دهد.
- از آن شخص میپرسید که در این خصوص، او چه تصمیمی را اتخاذ میکرد.
- شما در گروه تحت رهبریتان آگاه میشوید که یکی از افراد برای رهبری شما شرایط بحرانی به وجود خواهد آورد. آیا شما:
- در جلسهای با این شخص به بررسی مشکلات او در خصوص رهبری شما خواهید پرداخت.
- منتظر میمانید تا افراد دیگر شرایطی را به وجود آورند تا آن شخص با شما رودررو شود.
- بلافاصله با آن شخص روبرو میشوید و با نگرش او مقابله میکنید.
- تصور کنید شما مدیر اجرایی کسبوکار هستید و افکاری قوی در خصوص نحوه راهبری کسبوکار دارید. آیا شما:
- اجازه میدهید که آهسته این تغییرات را اجرا کنید و میزان حمایت از افکارتان را در بین افراد دیگر بسنجید.
- از مدیر ارشد خودتان میخواهید که برخی گزینههای کارکردی دیگر را پیشنهاد دهد.
- به مدیر ارشد خود میگویید که از دیگر ایدهها تقدیر میکنید اما برای تصمیمات خودتان دلایل قوی دارید و نیاز دارید که به شما اعتماد کنند.
- هنگامیکه حل یک مشکل بر دیگران تأثیر میگذارد، آیا شما:
- مشکل راهحل را برای هر فرد درگیر با اجرای آن را مطرح میکنید.
- با افراد مختلف برای رسیدن به یک راهحل مشترک در خصوص مشکل گفتوگو خواهید کرد.
- به افراد اعتماد خواهید کرد که هر فردی بهاندازه اثرگذاری خودش مشکل را حل نماید.
- شما مسئولیت برنامهریزی راهاندازی بخشی را دارید. آیا شما:
- تشویق به گفتوگوهای بدون برنامهریزی در خصوص طرح و برنامهها میکنید.
- بررسی میکنید که هرکسی میداند چه باید انجام دهد.
- به افراد اجازه خواهید داد تا با شما در خصوص سؤالاتشان در ارتباط باشند.
- در ایجاد یک کمیته برای برنامهریزی یک رویداد بهتر است:
- به کمیته اجازه دهید تا با روند خودشان فعالیت کنند.
- از افراد کمیته میخواهید که بر اساس اهداف، زمانبندی خودشان را انجام دهند و ارائه دهند.
- به اعضاء تعریف شفافی از اهداف، برنامه زمانبندی و استاندارهای عملیاتی ارائه خواهید داد.
- بهترین راه برای حل اختلافنظر بین اعضاء گروه:
- اختلافنظرها را بیان کنید و موضع سازش را ارائه دهید که هر دو قبول میکنند
- افراد دارای اختلافنظر را تشویق کنید تا باهم بر روی موارد اختلاف بحث کنند و موضوع را بین خود حل کنند و به توافقی برسند.
- این افراد را دورهم جمع میکنید و به آنها برای رسیدن به یک راهحل کمک میکنید.
- در یک گروه دوستانه، آیا شما:
- سعی میکنید که مطمئن شوید نظرات همه افراد شنیدهشده است.
- از گوش دادن به ایدههای دیگران لذت میبرید.
- بهراحتی پیشنهادات خودتان را بیان میکنید.
به سبک رهبری خودتان امتیاز دهید
سبک رهبری من:
حال سبک رهبری خود را شناختید به شما پیشنهاد میکنم تا با برخی از ویژگیهای سبک رهبریتان آشنا شوید و در شرایط مختلف بتوانید با آگاهی کامل نسبت به شرایط واکنش نشان دهید و بهترین عملکرد خود را به نمایش بگذارید.
اگر سبک رهبری شما راهبر است:
- در موقعیتهای چالشی، در صورت کار کردن بر اساس دستورالعملها و خطوط راهنما احساس راحتتری دارید.
- در جلسات، سریع مسئولیت قبول میکنید و بسیار مشتاق هستید تا آن کار را سریعتر انجام دهید.
- تخصیص وظایف، ایجاد برنامه زمانبندی و پایش فرآیند کاری برای شما راحت است.
- بحثهای طولانی شمارا سریع بیحوصله مینماید. شما بیشتر تمایل دارید که کار انجام دهید در عوض اینکه بیشتر در جلسات با موضوعات شخصی افراد شرکت کنید.
- در شرایطی که میدانید همهچیز تحت کنترل شما است، احساس راحتی بیشتری دارید، رفتار خوشایندی دارید و با شکیبایی بیشتر کار میکنید.
اگر سبک رهبری شما مشورتی است:
- هدف اصلی شما ایجاد روابط بین فردی خوب با دیگران است حتی اگر به قیمت قربانی شدن هدف اصلی تیم باشد.
- شما بهشدت نسبت به موضوعات شخصی افراد تیم حساس هستید و بهشدت در مورد احساسات آنها نگران هستید.
- در جلسه، شما افراد مختلف را تشویق به مشارکت میکنید.
- در شرایطی دارای استرس شما حس میکنید که رسیدن به هدف بسیار دشوار است.
- بهترین عملکرد شما در موقعیتهای کنترلشدهای است که شما قادر هستید با روابط بین فردی با اعضاء تعامل کنید و بهطور مؤثر شرایط دشوار را هدایت کنید.
اگر سبک رهبری شما آزاد و رها است:
- در شرایط چالشی، به افراد زیردست خود بیشترین آزادی عمل را میدهید.
- شما بیشازحد میتوانید افراد با بازده پایین تیم را تحملکنید.
- بهترین روز شما زمانی است که عمده وقت خود را بر روی پروژه و فعالیتهای اداری سپری کنید.
- شما جلسات را زمانبندی میکنید، اما برخی اوقات با زمان جلسات به مشکل برمیخورید و در دستیابی به نتیجه نهایی و برنامه اجرایی با مشکل روبرو میشوید.
- شما تمایل دارید با افرادی کارکنید که بهترین عملکرد را دارند و از کارشان لذت می برند و نیاز کمی برای نظارت روزانه شما بر کارشان دارند.
ممکن است شما همهی سبکهای رهبری ضروری را در خود نداشته باشید، اما همانطور که این سبکها را توسعه میدهید، میتوانید در صورت لزوم از دیگران در تیم خود استفاده کنید.
به مهارتها و سبکهای دشواری که هرکدام از اعضای تیم شما ممکن است داشته باشد، توجه کرده و زمانی که سبک آنها از سبکهای شما مناسبتر است، آنها را تشویق کنید که رهبری تیم را بر عهده بگیرند.
آیا ایجاد ارتباط نزدیک و هماهنگی تیم برای شما دشوار است، اما متوجه شدهاید که یکی از همکارانتان میتواند بهخوبی چنین موقعیتی را ایجاد کند؟
از مهارت وی استفاده کنید: یکقدم عقب گذاشته و به آن فرد اجازه دهید هر زمان که وقت استفاده از رهبری پیوندجویانه بود، رهبری تیم را بر عهده بگیرد. درنهایت، بهترین رهبران، از دیگران نیز رهبر میسازند و نه پیرو!
نویسنده: علیرضا سرحدی/ پژوهشگر حوزه مدیریت
